artykuł
Dariusz Karaś
Journal of Modern Science
2025
otwarty (Open Access)
Karaś, D. (2025). Wykształcenie ekonomiczne jako predyktor decyzji utylitarnych. Kontekst dylematów moralnych. Journal of Modern Science 3(63). 639-657.
dylemat wagonika, eksperyment decyzyjny, utylitaryzm, ekonomiczny sposób myślenia, ekonomia poznawcza
polski
Polska
Jedną z ciekawszych kwestii w podejściu poznawczym do ekonomii jest to, jak ludzie dokonują wyborów moralnych w sytuacjach związanych z pracą zawodową. W tym kontekście postawiono pytanie, czy dokonywane wybory moralne są determinowane przez zdobyte wykształcenie ekonomiczne oraz uczestniczenie w procesie edukacyjnym nastawionym na rozumowanie ekonomiczne. Behawioralne analizy decyzji moralnych mogą opierać się na wykorzystaniu dylematu wagonika, w którym osoby badane stawiane są w hipotetycznej sytuacji, gdzie kosztem życia jednej osoby mogą uratować więcej ludzi. Wybory w takich dylematach odzwierciedlają dwoistość podejścia do moralności: koncepcję utylitarną, która zakłada, że to, co jest moralne albo niemoralne, zależy od konsekwencji podjętej decyzji, oraz koncepcję deontologiczną zakładającą, że konsekwencje nie mają znaczenia, zaś pewne czyny są z definicji złe. W przeprowadzonym badaniu eksperymentalnym, wychodząc z założenia, że od studenta/absolwenta kierunków ekonomicznych można oczekiwać myślenia opartego na analizie zysków i strat, a w efekcie podejmowania decyzji w odniesieniu do wyniku, co wpisuje się ideę utylitaryzmu, sprawdzono, czy edukacja ekonomiczna generuje efekt w postaci wyższej inklinacji do podejmowania decyzji utylitarnych w klasycznym dylemacie, oraz w relacjach zawodowych w przedsiębiorstwie. Celem niniejszego badania była identyfikacja i weryfikacja znaczenia wykształcenia dla skłonności do podejmowania decyzji utylitarnych w dwuznacznych moralnie sytuacjach zawodowych i życiowych. Wyniki eksperymentu wskazują, że studia na kierunkach ekonomicznych profilują na rozumowanie utylitarne, zarówno w dylemacie klasycznym, jak i sytuacjach związanych z pracą zawodową. Jednocześnie wykryto, że w sytuacji decydowania o zatrudnieniu kobiety wykazują silniejszą inklinację do wyborów utylitarnych.
[streszczenie oryginalne]
* zgodnie z przyjętymi założeniami nie podaje się stopni i tytułów naukowych autorów
